Năng lượng tái tạo là gì

Theo Liên Hợp Quốc, năng lượng tái tạo có từ những nguồn tự nhiên được bổ sung nhanh hơn tốc độ con người tiêu thụ, như ánh nắng và gió. Than, dầu, khí là nhiên liệu hóa thạch, cần hàng trăm triệu năm để hình thành và thải khí nhà kính khi đốt.

Ở Việt Nam, định nghĩa nằm tại khoản 14 Điều 3 Luật Điện lực số 61/2024/QH15, hiệu lực từ 1/2/2025. Dự thảo sửa luật sẽ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 khóa XVI (Báo Công Thương, 15/10/2026), nên đến ngày 19/10/2026 khoản 14 vẫn áp dụng. Theo đó, điện năng lượng tái tạo được sản xuất từ các nguồn sau:

  • Năng lượng mặt trời
  • Năng lượng gió
  • Năng lượng đại dương, gồm thủy triều, sóng biển, hải lưu
  • Năng lượng địa nhiệt
  • Sức nước, gồm cả thủy điện
  • Sinh khối, gồm nhiên liệu sinh học và các dạng năng lượng có nguồn gốc từ thực vật
  • Chất thải của sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt, trừ chất thải nguy hại và chất thải của sản xuất có dùng nhiên liệu hóa thạch
  • Các dạng khác do pháp luật quy định
Biểu đồ công suất năng lượng tái tạo thế giới cuối năm 2025 theo nguồn: mặt trời, thủy điện, gió, sinh khối, địa nhiệt
Công suất điện tái tạo thế giới cuối năm 2025 theo nguồn, đơn vị GW. Nguồn: IRENA, Renewable energy highlights 2026. Biểu đồ do LTA vẽ từ số liệu nguồn.

Các nguồn năng lượng tái tạo phổ biến và cách tạo ra điện

Ánh nắng được đổi thành điện bằng tấm pin quang điện hoặc gương hội tụ bức xạ. Tua bin gió trên đất liền hay ngoài biển lấy động năng của không khí. Thủy điện dùng dòng nước chảy từ cao xuống thấp. Sinh khối như gỗ, phụ phẩm nông lâm nghiệp được đốt lấy nhiệt, phát điện hoặc làm nhiên liệu sinh học. Địa nhiệt lấy nhiệt lòng đất qua giếng khoan; năng lượng đại dương còn ở giai đoạn thử nghiệm.

Với Việt Nam, Quyết định 768/QĐ-TTg ước tính tiềm năng điện mặt trời khoảng 963.000 MW, trong đó 48.200 MW trên mái nhà, còn tiềm năng thủy điện tối đa khoảng 40.000 MW. Công suất đã lắp và mục tiêu năm 2030 có ở bài số liệu điện mặt trời Việt Nam.

Năng lượng sạch và năng lượng tái tạo khác nhau thế nào

Tái tạo nói về nguồn có tự bù lại hay không; sạch nói về mức gây ô nhiễm. Luật Điện lực 2024 không định nghĩa năng lượng sạch, chỉ nhắc cụm này ở Điều 23 khi gọi dự án điện từ hydrogen xanh, amoniac xanh là dự án sản xuất năng lượng sạch. Một nghiên cứu trên Tạp chí Công Thương (25/2/2024) cũng ghi nhận pháp luật chưa định nghĩa cụm này và hiểu đó là nguồn ít hoặc không ảnh hưởng tới môi trường.

Phần lớn năng lượng tái tạo đáp ứng cách hiểu đó, nhưng hai nhóm không trùng khít. Điện hạt nhân là một ví dụ. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lò phản ứng không tạo ra chất ô nhiễm không khí hay CO2 khi vận hành, nhưng urani thuộc nhóm không tái tạo. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh dự kiến đưa điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2, quy mô 4.000–6.400 MW, vào vận hành giai đoạn 2030–2035.

Ngược lại, có nguồn tái tạo chưa hẳn sạch: đốt sinh khối vẫn thải khí nhà kính, dù ít hơn than, dầu, khí; hạ tầng thủy điện có thể gây hại cho hệ sinh thái. Điện mặt trời và điện gió thuộc cả hai nhóm: theo EIA, hệ điện mặt trời không thải chất ô nhiễm không khí hay khí nhà kính khi vận hành, tua bin gió cũng gần như không. Phát thải khi sản xuất thiết bị có ở bài điện mặt trời có gây ô nhiễm không.

Điện mặt trời có phải năng lượng tái tạo không

Có. Năng lượng mặt trời đứng ở điểm a, đầu danh sách khoản 14 Điều 3 Luật Điện lực 2024, nên điện từ nhà máy hay từ hệ trên mái nhà đều là điện năng lượng tái tạo. Theo Liên Hợp Quốc, tốc độ Trái Đất nhận năng lượng mặt trời lớn hơn khoảng 10.000 lần tốc độ loài người dùng năng lượng.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh phấn đấu đến năm 2030 có 50% tòa nhà công sở và 50% nhà dân dùng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Cách tấm pin tạo ra điện có ở bài năng lượng mặt trời là gì; cấu tạo và giá một hệ gia đình có ở bài điện năng lượng mặt trời cho nhà ở.

Năng lượng tái tạo trên thế giới năm 2025

Theo bản cập nhật ngày 14/7/2026 của IRENA, cuối năm 2025 thế giới có 5.155 GW công suất năng lượng tái tạo, bằng 49,5% tổng công suất nguồn điện. Điện mặt trời chiếm phần nhiều nhất với 2.396,7 GW, kế đến thủy điện 1.295,8 GW và điện gió 1.291 GW. Riêng năm 2025 các nước lắp thêm 693 GW, mức kỷ lục.

Số liệu sản lượng mới có đến năm 2024: nguồn tái tạo phát 9.836 TWh, chiếm 31,7% điện toàn cầu; thủy điện vẫn dẫn đầu với 4.472 TWh, còn điện mặt trời tăng 28,6%, nhanh hơn các nguồn tái tạo khác.

Mục tiêu COP28 là tăng gấp ba công suất tái tạo lên 11,2 TW vào năm 2030. Theo báo cáo theo dõi của IRENA tháng 9/2026, muốn đạt mục tiêu này thì giai đoạn 2026–2030 mỗi năm phải lắp trung bình khoảng 1.200 GW. Số liệu riêng của điện mặt trời có ở bài công suất điện mặt trời thế giới.

Năng lượng tái tạo ở Việt Nam: hiện trạng và mục tiêu 2030

Theo báo cáo tháng 1/2026 của Cục Điện lực, Bộ Công Thương, cuối năm 2025 các nguồn điện tái tạo đang vận hành đạt khoảng 49.378 MW. Thủy điện có 25.039 MW, chiếm 27,1% công suất hệ thống; điện gió và điện mặt trời có 23.833 MW, chiếm 25,8%, riêng điện mặt trời 17.488 MW.

Năm 2025, các nguồn này phát khoảng 149,5 tỷ kWh, trong đó thủy điện 106,8 tỷ kWh, điện mặt trời 28,3 tỷ kWh. Cùng năm, EVN ước tính sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống khoảng 322,8 tỷ kWh.

Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 đặt mục tiêu nguồn tái tạo, không tính thủy điện, đạt khoảng 28–36% điện sản xuất vào năm 2030 và định hướng 74–75% vào năm 2050. Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị dùng thước đo khác: tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 25–30% vào năm 2030 (VietnamPlus).

Theo Dân trí (9/10/2026), Bộ Công Thương đã xin ý kiến về đề án điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, hạn góp ý 15/10; bản điều chỉnh tổng thể dự kiến xong trong tháng 12/2026. Đến 19/10/2026, công suất năm 2030 vẫn theo Quyết định 768:

Nguồn điệnCông suất năm 2030 (MW)
Điện mặt trời tập trung và mái nhà (trừ nguồn nhỏ, nguồn không bán điện lên lưới)46.459–73.416
Điện gió trên bờ và gần bờ26.066–38.029
Điện gió ngoài khơi (vận hành 2030–2035)6.000–17.032
Thủy điện, gồm thủy điện nhỏ33.294–34.667
Điện sinh khối1.523–2.699
Điện từ rác, chất thải rắn1.441–2.137
Địa nhiệt và năng lượng mới khácKhoảng 45

Hộ gia đình và doanh nghiệp dùng điện tái tạo thế nào

Nhà ở, cửa hàng, nhà xưởng có thể lắp điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP, đã được sửa bởi Nghị định 243/2026/NĐ-CP. Theo Báo Chính phủ, điện dư được bán không quá 50% sản lượng điện phát, thay mức 20% trước đây. Thủ tục có ở bài quy định điện mặt trời áp mái 2026.

Khách hàng dùng điện lớn có thêm cơ chế mua điện trực tiếp (DPPA) từ đơn vị phát điện năng lượng tái tạo theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP, văn bản cũng được Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi. Chi tiết có ở bài DPPA là gì.

LTA cung cấp và lắp mọi loại hệ điện mặt trời (hòa lưới, hybrid có pin lưu trữ, độc lập) cho nhà ở, cửa hàng, nhà xưởng, khảo sát miễn phí trên toàn quốc; LTA không tư vấn pháp lý DPPA. Gọi hoặc nhắn Zalo 0981.014.340, gửi kèm ảnh hóa đơn điện và ảnh mái để LTA tính công suất.

Nguồn tham khảo:

Bạn muốn lắp điện mặt trời cho nhà mình?

Gọi 0981.014.340 hoặc nhắn Zalo cùng số, gửi kèm ảnh hóa đơn điện và ảnh mái để LTA tính công suất sơ bộ và hẹn lịch khảo sát miễn phí.

Gọi 0981.014.340 Nhắn Zalo

Câu hỏi thường gặp về năng lượng tái tạo

Năng lượng tái tạo gồm những nguồn nào?

Theo Luật Điện lực 2024, điện năng lượng tái tạo được sản xuất từ năng lượng mặt trời, gió, đại dương, địa nhiệt, sức nước kể cả thủy điện, sinh khối, một số loại chất thải và các dạng khác do pháp luật quy định.

Điện mặt trời có phải năng lượng tái tạo không?

Có. Năng lượng mặt trời là nguồn đầu tiên trong danh sách của Luật Điện lực 2024. Điện từ nhà máy hay từ hệ trên mái nhà đều được tính; Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu 46.459–73.416 MW điện mặt trời vào năm 2030.

Năng lượng sạch và năng lượng tái tạo có giống nhau không?

Không hoàn toàn. Tái tạo nói về việc nguồn có tự bù lại hay không, còn sạch nói về mức gây ô nhiễm. Điện hạt nhân không thải CO2 khi vận hành nhưng dùng urani không tái tạo; đốt sinh khối là tái tạo nhưng vẫn thải khí nhà kính.

Việt Nam đặt mục tiêu điện tái tạo bao nhiêu vào năm 2030?

Quyết định 768/QĐ-TTg đặt mục tiêu nguồn tái tạo, không tính thủy điện, chiếm khoảng 28–36% điện sản xuất năm 2030. Nghị quyết 70-NQ/TW đặt tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 25–30%.